Η εμμηνόπαυση μπορεί να έχει πολλά κοινά με την άνοια σύμφωνα με νέα έρευνα που οι ειδικοί εκτιμούν ότι μπορεί να ρίξει φως στο γιατί οι γυναίκες αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο της νευροεκφυλιστικής ασθένειας σε σύγκριση με τους άνδρες.

Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από τη νέα μελέτη του Πανεπιστημίου Cambridge, η εμμηνόπαυση συνδέεται με μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας σε κρίσιμες περιοχές του εγκεφάλου, καθώς και με αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης και προβλήματα ύπνου.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Psychological Medicine, δείχνει ότι η θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης (HRT) δεν φαίνεται να αποτρέπει τις δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο, αν και ενδέχεται να επιβραδύνει τη μείωση της πορείας εκφύλισης που παρατηρείται μετά την εμμηνόπαυση.

Η εμμηνόπαυση αποτελεί κομβική περίοδο στη ζωή της γυναίκας, καθώς η έμμηνος ρύση διακόπτεται λόγω της πτώσης των ορμονών. Συνήθως εμφανίζεται μεταξύ 45 και 55 ετών και συχνά συνοδεύεται από εξάψεις, διακυμάνσεις στη διάθεση, διαταραχές ύπνου και γνωστικές δυσκολίες, όπως προβλήματα μνήμης και προσοχής.

Ανάλυση δεδομένων από σχεδόν 125.000 γυναίκες

Για να διερευνήσουν τον αντίκτυπο της εμμηνόπαυσης και της HRT στον εγκέφαλο και την ψυχική υγεία, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τη βάση UK Biobank, που αφορούσαν σχεδόν 125.000 γυναίκες. Οι συμμετέχουσες χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες: γυναίκες πριν την εμμηνόπαυση, γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση που δεν είχαν λάβει HRT και γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση που είχαν λάβει ορμονική θεραπεία.

Εκτός από ερωτηματολόγια σχετικά με την εμπειρία της εμμηνόπαυσης, την ψυχική υγεία, τον ύπνο και τη γενική κατάσταση υγείας, ορισμένες συμμετέχουσες υποβλήθηκαν σε τεστ γνωστικών λειτουργιών, όπως μνήμης και χρόνων αντίδρασης. Περίπου 11.000 γυναίκες έκαναν και μαγνητική τομογραφία (MRI), επιτρέποντας στους επιστήμονες να μελετήσουν τη δομή του εγκεφάλου τους. Η μέση ηλικία εμφάνισης της εμμηνόπαυσης ήταν τα 49,5 έτη, ενώ η μέση ηλικία έναρξης της HRT τα 49 έτη.

Αυξημένο άγχος, κατάθλιψη και κόπωση

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ήταν πιο πιθανό να έχουν ζητήσει βοήθεια από γενικό γιατρό ή ψυχίατρο για άγχος, νευρικότητα ή κατάθλιψη, σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Επίσης, εμφάνιζαν υψηλότερες βαθμολογίες σε ερωτηματολόγια κατάθλιψης και ήταν πιο πιθανό να λαμβάνουν αντικαταθλιπτική αγωγή.

Παρότι οι γυναίκες που λάμβαναν HRT παρουσίαζαν περισσότερα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης σε σχέση με όσες δεν λάμβαναν, περαιτέρω ανάλυση έδειξε ότι τα συμπτώματα αυτά υπήρχαν ήδη πριν την εμμηνόπαυση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η HRT μπορεί να συνταγογραφήθηκε προληπτικά, με την προσδοκία ότι η εμμηνόπαυση θα επιδείνωνε τα ψυχολογικά συμπτώματα.

Οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες ανέφεραν επίσης συχνότερα αϋπνία, λιγότερες ώρες ύπνου και έντονη κόπωση. Εκείνες που λάμβαναν HRT δήλωσαν ότι αισθάνονταν πιο κουρασμένες από όλες τις ομάδες, παρότι η συνολική διάρκεια ύπνου τους δεν διέφερε σημαντικά.

Επιπτώσεις στη γνωστική λειτουργία και τον εγκέφαλο

Όσον αφορά τη γνωστική λειτουργία, οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση που δεν λάμβαναν θεραπεία ορμονικής υποκατάστασης εμφάνιζαν πιο αργούς χρόνους αντίδρασης σε σύγκριση με τις προεμμηνοπαυσιακές και όσες λάμβαναν τη θεραπεία. Αντίθετα, δεν διαπιστώθηκαν σημαντικές διαφορές στις δοκιμασίες μνήμης.

Οι μαγνητικές τομογραφίες αποκάλυψαν μείωση του όγκου της φαιάς ουσίας και στις δύο ομάδες μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών, ανεξάρτητα από τη χρήση HRT. Οι αλλαγές εντοπίστηκαν κυρίως:

• στον ιππόκαμπο, που σχετίζεται με τη μνήμη

• στον φλοιό της ρινικής αύλακας του εγκεφάλου, βασικό «κόμβο» μεταφοράς πληροφοριών

• στον φλοιό της πρόσθιας μοίρας της έλικας του προσαγωγίου, που εμπλέκεται στη ρύθμιση των συναισθημάτων και τη λήψη αποφάσεων

Η καθηγήτρια Μπάρμπαρα Σαχακιάν, επικεφαλής της μελέτης, σημείωσε ότι οι συγκεκριμένες περιοχές είναι εκείνες που επηρεάζονται συχνά από τη νόσο Αλτσχάιμερ, γεγονός που ενδέχεται να συμβάλλει στην αυξημένη συχνότητα άνοιας στις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες.

Η ανάγκη για μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση

Η δρ Κριστέλ Λάνγκλεϊ από το Τμήμα Ψυχιατρικής του Κέιμπριτζ υπογραμμίζει ότι «η εμμηνόπαυση είναι μια εμπειρία που σχεδόν όλες οι γυναίκες θα βιώσουν και μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους, είτε λαμβάνουν ορμονική θεραπεία είτε όχι». Τονίζει επίσης τη σημασία της άσκησης, της υγιεινής διατροφής και της ενεργούς καθημερινότητας, καθώς και της έγκαιρης αναγνώρισης των ψυχολογικών δυσκολιών.

Οι ερευνητές καταλήγουν ότι απαιτείται μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και υποστήριξη της ψυχικής υγείας των γυναικών κατά την εμμηνόπαυση, χωρίς στίγμα και με έμφαση στην έγκαιρη βοήθεια.